Süleyman Çelebi ile Mevlid’in Doğuşu

Bursa gecelerinde bazı sesler vardır; kapalı bir pencereden süzülen ağır bir melodi, bir kandil akşamında aynı anda susan kalabalık, bir evin içinde usulca tekrar edilen tanıdık beyitler… Bu seslerin en kalıcılarından biri Süleyman Çelebi’nin kaleminden çıktı. Asıl adı Vesîletü’n-Necât olan eser, zamanla yalnız “Mevlid” diye anıldı ve yazıldığı şehrin sınırlarını aşarak geniş bir coğrafyanın ortak hafızasına yerleşti.

Süleyman Çelebi Bursa’da doğdu. Kaynaklar onun Yıldırım Bayezid döneminde saray imamlığı yaptığını ve 1400’de tamamlanan Ulu Cami’nin imamlığına getirildiğini aktarır. Eserini 1409 yılında, yaklaşık altmış yaşındayken yazdığı kabul edilir. Mevlid, Hz. Muhammed’in doğumunu anlatan bir metin olmanın ötesinde, yaratılış, sevgi, merhamet, mirac ve vefat gibi temaları işleyen uzun bir manzum yolculuktur.

Yüzyıllar boyunca doğumda, düğünde, kandilde, askere uğurlamada ve ölümün ardından okundu. İnsanların sevinciyle kederi arasında aynı ses köprü kurdu. Bu yüzden Mevlid’in hikâyesi yalnız bir şairin eserini yazması değildir; bir metnin toplumun hayatına nasıl yerleştiğinin hikâyesidir. Bursa’da bir imamın kaleminden çıkan kelimeler, farklı şehirlerde farklı makamlarla okunsa da başladığı yere hep aynı duyguyla döner: İnsan, sevdiğini anlatırken dilini güzelleştirir.

Bir Bursa akşamında Mevlid’i dinlerken kelimelerin altı asrı nasıl geçtiğini düşünmek insanı şaşırtır. Aynı beyitler farklı evlerde, farklı seslerle ve farklı acıların ya da sevinçlerin içinde okunmuştur. Eserin gerçek gücü, yalnız edebî güzelliğinde değil; yabancı insanları aynı duygunun etrafında sessizce yakınlaştırabilmesindedir.